Renaissance schilderij
detail van een Renaissance schilderij

Renaissance  intro

De 16de eeuw is in de Nederlanden een onrustige tijd, getekend door godsdiensttwisten en politieke conflicten. De rooms-katholieke Kerk wordt in het defensief gedrongen en reageert tegen het einde van de eeuw met een tegenoffensief, waarin barokke kunst een belangrijke propagandistische rol speelt. Geleidelijk aan wordt Antwerpen de belangrijkste stad van de Zuidelijke Nederlanden. Daarin spelen zowel economische als politieke motieven een rol.

Renaissance  intro

In de kunst vinden een aantal belangrijke evoluties plaats. Zo verblijven behoorlijk wat schilders een tijd in Italië, waar ze onder de indruk komen van de Renaissance, met haar aandacht voor naaktstudies – de mens staat centraal! – en de weergave van de perspectief. Profane onderwerpen krijgen een belangrijke plaats in de kunst. Het hoogst op de waarderingsladder staan zogeheten historiestukken, met scènes uit de bijbel, de antieke mythologie, de geschiedenis. Daarop volgen de figuurstukken: scènes uit het dagelijkse leven met een moraliserende boodschap. Lagere genres zijn het landschap, stillevens, bloemstukken, portretten. Schilders worden in de eerste plaats beoordeeld op hun inventiviteit en dus op hun intellectuele capaciteiten en kennis. Opvallend is de tendens tot specialisatie die stilaan ontstaat: je krijgt landschapsschilders, dierenschilders, enz. Dikwijls werken ze samen aan één schilderij.